درباره شیراز

در افسانه ها آمده است که شیراز فرزند تهمورس (از پادشاهان سلسله پیشدادیان) شهر شیراز را تأسیس کرد و نام خود را بدان بخشید. به روایتی دیگر، نام این دیار، “شهرراز” بوده که به اختصار شهر از و شیراز خوانده شده است.
در حالی که بر اساس تحقیقات “تدسکو” شیراز به معنای مرکز انگور خوب است، “ابن حوقل”، جغرافی دان مسلمان قرن چهارم هجری، علت نامگذاری شیراز شباهت این سرزمین به اندرون شیر می داند، چرا که به قول او عموما” خواربار نواحی دیگر بدانجا حمل می شد و از آنجا چیزی به جایی نمی بردند. و بالاخره بنا به نوشته کتاب “صورالاقالیم”، از جهت وجود دام های بسیار در دشت شیراز، آنجا را “شیرساز” نامیده اند.باری، بیش از هر چیز نام زیبا و سحرانگیز شیراز که واژه ای فارسی است، بهترین گواه بر این باور است که برخلاف پندار پاره ای از جغرافی دانان مسلمان، تأسیس این شهر به قرن ها قبل از ورود اسلام به ایران باز می گردد، شیراز، هم اکنون نیز در محل تقاطع مهمترین راه های ارتباطی شمال به جنوب و شرق به غرب کشور است و این موقعیت در ادوار قبل از اسلام شاخص تر بوده، چرا که در عهد هخامنشیان، شیراز بر سر راه شوش (پایتخت هخامنشی) به تخت جمشید و پاسارگاد بوده و در عهد ساسانیان راه ارتباطی شهرهای بسیار مهمی چون بیشابور و گور با استخر، از جلگه شیراز می گذشت. در نتیجه مسلم است که چنین محل حاصلخیز و خوش آب و هوایی که در تقاطع مسیرهای مهمی که برشمرده شد، قرار داشته، هرگز خالی از آبادی و سکنه نبوده است. وجود آثار قدیمی مانند قصر ابونصر در حوالی شیراز که قدمت آن به دوره اشکانیان می رسد و نقوش برجسته برم دلک، (در چندکیلومتری شرق قصر ابونصر) که از آثار دوره ساسانی است و قلعه بزرگ بندر (فهندر، پهندر، قهندز، کهندژ) در سمت شرق تنگ سعدی و چند نقش برجسته در دهکده گویم در چهار فرسنگی شمال غرب شیراز و همچنین پیدا شدن سکه هایی در ضمن حفاری های قصر ابونصر، که بر آنها با خط پهلوی نام شیراز نقش بسته است، جملگی بر وجود شهر یا بلوکی به نام شیراز، در همین محل در دوران قبل از اسلام دلالت دارد.

علاوه بر آنچه گفته شد، کاوش های باستان شناسی در تخت جمشید، به سرپرستی کامرون در سال ۱۳۱۴ ه.ش، به پیدایش خشت نبشته هایی انجامید که بر روی چند فقره از آنها نام شیراز مشخص بود. بدین ترتیب می توان احتمال داد، این وادی که در عهد رونق تخت جمشید، آبادی کوچکی بیش نبوده است، بعد از انهدام پایتخت هخامنشیان، سمندروار از دل خاکستر آن دیار برپا خاسته است.

ارگ کریمخانی

بنای ارگ در سال ۱۱۸۰ه.ق /۱۷۶۰م توسط کریمخان زند ساخته شده است. بلندی دیوار آجری این ارگ، ۱۲ متر و بلندای چهار برج آجری آن ۱۵ متر است که با نقش های ساده و زیبا تزئین شده است.
فضای داخلی اتاقهای ارگ با نقوش اسلیمی، ترنج، گل و مرغ با رنگ های مختلف و آب طلا نقاشی شده است. این بنا در شهر شیراز قرار دارد.

آرامگاه حافظ
حافظ شیرازی از مشهورترین شاعران ایران وجهان، در قرن هفتم هجری قمری در شهرشیرازمی زیسته است.مقبره این شاعر بزرگ درشهرشیراز قرار دارد ، این آرامگاه زیبا دردوره پهلوی اول بازسازی وتکمیل گردید.
آرامگاه سعدی
سعدی از شاعران و متفکران بزرگ ایران در قرن هفتم هجری قمری است. آرامگاه این مرد بزرگ در شمال شرقی شهر شیراز قرار دارد ،بنای جدید آرامگاه سعدی با اقتباس از چهل ستون اصفهان در سال ۱۳۳۱هجری شمسی ساخته شد.
عمارت نصیر الملک
مجموعه بناهای «نصیرالملک»‌ شامل مسجد، منزل، حمام، آب انبار و … در شهر شیراز واقع شده است. این بنا مربوط به «حاجی میرزا حسن علی خان نصیرالملک» حاکم فارس در زمان قاجار(سده ۱۳ه.ق/ سده ۱۹م‌) است.
گچ‌کاری و آیینه‌کاری عمده ترین تزئینات بنا را تشکیل می دهند.
آرامگاه شاه شجاع
شاه شجاع یکی از بزرگترین و شجاع ترین پادشاهان آل مظفر بوده است که در قرن هفتم چشم از جهان فرومی بندد و چون بعد از وی اختلاف بین جانشینان بوجود میاید وی را در محلی ساده و بدون هیچ تشریفاتی دفن می کنند ودر زمان زندیه فردی به نام میرزا محمد خان کرمانی که از نوادگان شاه شجاع بود با اجازه کریم خان زند در سال ۱۱۹۱ هجری قمری سنگ بزرگی بر قبر وی نهاد و باغچه ای در اطراف آن احداث کرد و این سنگ تاکنون باقی مانده است.آرامگاه دارای ۴ ستون مورب است که گنبدی در بالای آن قرار دارد . سطح بیرونی گنبد به وسیله کاشی های تک رنگ نیلوفری تزئین شده است و در سطح داخلی گنبد با کاشی های هفت رنگ تصاویر گل و بوته ایجاد کرده و در چهار قسمت داخل گنبد مطالب و اشعابه خط نستعلیق نوشته اند . آرامگاه دارای محوطه ای کوچک با تعدادی درخت نارنج می باشد .
آستان مقدس حضرت شاه چراغ(ع)
حضرت میر سید احمد فرزند امام موسی کاظم (ع) معروف به شاه چراغ برادر حضرت امام رضا(ع) در آغاز قرن سوم هجری به شیراز هجرت نموده و در همانجا وفات یافته است.
آستان مقدس حضرت سید علاء الدین حسین
این زیارتگاه که در جنوب شرقی شهر شیراز قرار دارد,بارگاه حضرت سید علاالدین حسین برادر شاهچراغ است که در اواخر قرن دوم هجری و اوایل قرن سوم , هنگامی که برای دیدار برادر خود امام رضا از راه شیراز عازم توس بود در شیراز شهید وبه خاک سپرده شد. بنای روی مقبره در آغاز در زمان قتلغ خان والی فارس ساخته شده ولی بنای اساسی ترئینات ,کاشی کاری و گنبد سازی آن در زمان صفویه صورت گرفته است .
آرامگاه خواجوی کرمانی
کمال‌الدین ابوالعطاء محمودبن علی‌بن محمود، معروف به «خواجوی کرمانی» (زاده: ۶۸۹ – درگذشت: ۷۵۳ ه.ق.) یکی از شاعران بزرگ سدۀ هشتم است.مقبره او در تنگ‌الله اکبر شیراز است. او در قصیده، مثنوی، و غزل طبعی توانا داشته، به طوری که گرایش حافظ به شیوۀ سخن پردازی خواجو و شباهت شیوۀ سخنش با او مشهور است.
مسجد وکیل
این مسجد به نام مسجد سلطانی وکیل معروف است و از آثار پر ارزش دوره زندیه به شمار می رود. این مسجد هم اکنون محل برگذاری نماز جمعه شیراز است. علاوه بر بزرگی از ارزش واهمیت تاریخی نیز بر خوردار است . کاشی کاری زیبا ,‌حجاری ستون های ۴۸ گانه و منبر یکپارچه مرمرین آن از شاهکارهای دوره زندیه به حساب میاید.
باغ ارم
که بنا و سردر آن از دوره قاجاریه به جای مانده، زیباترین باغ شیراز است. گل های زینتی و گونه های متنوع گیاهی موجود در این باغ ، آن را به باغ گیاه شناسی دانشگاه شیراز بدل ساخته است. باغ تخت در شمال شهر شیراز و در دامنه کوه بابا کوهی قرار دارد. در این باغ عمارتی به همت “اتابک قراچه داغ ” در سال ۴۸۰هـ . ق بنا شد. در زمان آقا محمدخان قاجار نیز بنای جدیدی در این باغ ساخته شد. در این باغ تاریخی، اکنون پادگان نظامی مستقر است. سایر باغ های شیراز در غرب شهر در منطقه قصر دشت قرار دارد و حدود ۵۰ کیلومتر از سطح شهر را در برگرفته است. رودخانه اعظم ، نهرمعالی آباد و قنات های متعدد، این باغ ها را مشروب می کند.
باغ دلگشا
که نزدیک آرامگاه سعدی قرار دارد، در دوره تیمور از باغ های مهم و تفریحی شیراز بود. قدمت این باغ به دوره ساسانی نسبت داده شده و ساختمان موجود در آن ، متعلق به دوره قاجاریه است. این باغ در اردیبهشت – فصل چیدن بهار نارنج – بسته است.
باغ جهان نما
باغ جهان نما در شرق خیابان قرآن قرار دارد . دیوار آجری و محکم آن مربوط به دوره زندیه است با وجود کج شدن همچنان پا برجا ایستاده است . این باغ باصفا از باغهای قدیمی شیراز است که در زمان زندیه عمارتی دو طبقه به سبک کلاه فرنگی در آن ساخته شده است .در وسط باغ حوضهای سنگی زیبائی بچشم می خورد که در گذشته از آب رکن آباد پر می شده است . این باغ قابل بازدید برای عموم می باشد .
عمارت کلاه فرنگی
این باغ با انبوه درختان سر به فلک کشیده سرو و نارنج در سال های پیش از سلطنت کریمخان زند احداث شده است. کریمخان عمارت کلاه فرنگی, ارگ, دبوانخانه و بعضی از ساختمانهای دیگر را در آن محوطه بنا کرد. در دوره قاجار نیز حسین علی میرزای فرمانفرما عمارتی در نزدیکی عمارت خورشید احداث کرد. در وسط باغ نظر که به باغ موزه نیز مشهور است عمارت هشت ضلعی بسیار زیبایی ساخته شده که به کلاه فرنگی مشهور است .
باغ عفیف آباد
با وسعتی حدود ۱۲۷۰۰۰ متر مربع از زیباترین باغ های تاریخی شیراز است. این باغ در دوره صفویه از باغ های مهم و گردشگاه پادشاهان بود. در میان این باغ که “گلشن” نیز نامیده می شود، عمارتی دو طبقه، آب نماها و زیرزمین وجود دارد.
آرامگاه علی ابن حمزه
این بقعه در کنار پل دروازه اصفهان قرار گرفته و محل دفن یکی از امامزادگان است که صحن و حرمی بزرگ و زیبا دارد.
باغ هفت تنان
کمی بالاتر از باغ چهل تن, محوطه پر درخت دیگری به نام هفت تن با ایوان و بنای زیبایی وجود دارد. آرامگاه شاه شجاع شهریار آل مظفر , ممدوح و خواجه حافظ و متوفی به سال ۷۷۶ هجری در این باغ قرار دارد.
مدرسه خان
بنای تاریخی مدرسه خان در شهر شیراز قرار گرفته است . این بنای تاریخی مدرسه ای وسیع و دلباز است که در دورانسلطنت شاه عباس کبیر به وسیله الله وردیخان والی فارس و فرزند او امامقلی خان ساخته شده است.
مسجد جامع عتیق
مسجد جامع عتیق از کهن ترین مساجد استان فارس است .این مسجد پس از لشکر کشی عمرو لیث صفاری در سال ۲۷۶ هجری قمری به شیراز به شکرانه پیروزی و تصرف این شهر بنا شد. کار ساخت این بنا, در سال ۲۸۱ هجری قمری خاتمه یافت.
چاه مرتاض علی
بالای کوه هفت تن در سلسله جبال” چهل مقام”، در شمال شهر شیراز و در شرق گنبد عضد ( گهواره دید)، چاهی به ژرفای سه متر با دو آب انبار و ساختمانی شامل چند اتاق وجود دارد که محل ریاضت و عبادت صوفیه و عرفا بود.
موزه هفت تنان
شیراز مرکز استان فارس به داشتن مصفاترین باغ های پرگل و ریحان شهرت جهانی دارد این شهرت برگرفته از تاریخ و ادبیات کهن ایران است که مدیون شاعران بلند پایه شیرازی همچون حافظ و سعدی است اما بدون تردید بخش مهمی از دیدنی های شیراز میراث بازمانده از دوراه حکومت زندیه است که باعث شد شیراز به پایتختی برگزیده شود.
تکیه هفت تنان که یکی دیگر از بناهای کریم خان زند می باشد ،باغ مصفایی است که درشمال آرامگاه حافظ در دامنه کوه تخت ضرابی (کوه چهل مقام ) قرار گرفته و علت نامگذاری این بنا به هفت تنان ، وجود هفت قبر از هفت عارف در این باغ است ، که کریم خان زند روی هر کدام سنگ بزرگ بدون کتیبه ای نصب کرده است.
قسمت جالب و تاریخی این بنا تالاری است که سقف آن بر دو ستون بزرگ یکپارچه استوار گردیده است و در طاقچه های بالایی این تالار ۵ مجلس با رنگ و روغن بر روی گچ نقاشی شده و به سهم خود از شاهکارهای نقاشی دوران زندیه است که در سال های ۱۳۳۶و ۱۳۳۷ هجری شمسی توسط نقاش و هنرمند فقید شادروان محمد باقر جهانمیری به همان طرح و نقش قدیمیش تعمیر و تجدید گردید.
این ۵ مجلس به ترتیب عبارتند از : اول درویشی با تبرزین و کشکول و محاسن سفید ، دوم حضرت موسی در حال شبانی ، سوم منظره شیخ صنعان و دختر ترسا، چهارم مجلس حضرت ابراهیم و پنجم که درویش جوانی را نشان می دهد.
غیر از این ۵ مجلس بر در و دیوار تالار نامبرده نقش و نگارهای ظریف با رنگ های مطبوع و ملایمی نقاشی شده که حکایت از تزئینات عالی سقف و دیوار تالار را می نماید ازاره های تالار با سنگ های مرمر لیمویی رنگ پوشانده است .
بر روی سنگی بزرگ و یکپارچه دو ستون نظیر ستون های آرامگاه حافظ قرار گرفته که با طرح و رنگ ملایم و مطبوعی گل و برگ هایی نقاشی گردیده است . دو اطاق در طرفین تالار قرار دارد که آن نیز دارای نقاشی های قدیمی است که به تدریج محو شده ، نقاشی تالار بزرگ هفت تنان در همان زمان کریم خان زند مرمت شده است .
حوض بزرگی در وسط عمارت اصلی به چشم می خورد که در گذشته از آب رکن آباد پر می شده است . اطراف تکیه هفت تنان گورستانی بوده که هم اکنون سنگ قبر چند شخصیت معروف عرفانی در آنجا دیده می شود.
در حال حاضر از این عمارت و باغ به عنوان گنجینه سنگ های تاریخی استفاده می شود. سنگ های موجود در این گنجینه متعلق به قرون سوم تا یازدهم هجری قمری است که با انواع خطوط کوفی ، ثلث ، نستعلیق ، دیوانی ،توقیع، تعلیق – نسخ و غیره به طرز زیبایی تزئین شده اند.
موزه پارس
شیراز به داشتن بناهای فراوان از دوران قبل از اسلام و عصراسلام شهرت دارد. بخشی از این بناها امروزه به موزه هایی تبدیل شده اند که آثار گرانبهای تاریخی مکشوفه در استان فارس را به نمایش گذاشته اند. از جمله این بناهای زیبا که به موزه تبدیل شده اند می توان از عمارت کلاه فرنگی نام برد.
عمارت کلاه فرنگی در میان باغ زیبایی به نام باغ نظر بنا شده است و در روزگار وکیل این عمارت باشکوه محل پذیرائی میهمانان و سفیران خارجی و مراسم رسمی و اعیاد مختلف بوده است . بنا به وصیت کریم خان زند جسد وی را در شاه نشین شرقی عمارت دفن کردند و آن را آرامگاه وکیل نامیدند.
این عمارت مشتمل بر هشت ضلع است که بوسیله ازاره های سنگی یکپارچه و تزیینات کاشی کاری با نقوش اسلیمی گل ومرغ ، مناظر شکارگاه و صحنه های الهام گرفته از قصه ها و داستان های قدیمی تزیین شده است . داخل بنا شامل یک تالار مرکزی گنبد دار و چهار شاه نشین جانبی است که حد فاصل آنها یک اتاق قرار دارد.
سطوح داخلی عمارت شامل طاق ها، میان طاق ها، مقرنس کاری ها و طاقچه ها می باشد که تمامی نقوش داخل عمارت مشتمل بر طرح های اسلیمی و گل و مرغ می باشد و در میان تالار یک حوض یکپارچه از سنگ مرمر است.
این عمارت از سال ۱۳۱۵ شمسی به موزه تبدیل و عنوان پارس بر آن نهاده شده . آثار و اشیا موجود در آن شامل اشیا ماقبل تاریخ ، تاریخی و دوران اسلامی است . از جمله این آثار ظروف سفالی ، مفرغی ، کتب خطی ، تابلوهای نقاشی و آثار لاکی مربوط به ادوار مختلف می باشد.
باغ نارنجستان قوام
نارنجستان قوام متعلق به خاندان قوام الملک بوده است . عمارت نارنجستان بعنوان دیوانخانه و محل مراجعات رعیت ها و دیگر مردم و همچنین محل تشکیل جلسه های عمومی و نشست های بزرگان و اشراف در زمان قاجاریه مورد استفاده قرار می گرفته است. این بنا دو متر از کف حیاط بلند تر است و آجر بعنوان مصالح اصلی بکار برده شده است.سقف بنا با نقاشیهای زیبا با رنگهای گرم و طرحهای متنوع پوشیده شده است .ابراهیم خان قوام الملک در سال ۱۳۴۵ خورشیدی این بنای با ارزش و زیبا را به دانشگاه شیراز اهدا کرد و امروزه به موزه نارنجستان که وابسته به دانشکده هنر معماری است تبدیل شده و برای بازدید عموم آزاد می باشد.
تخت جمشید
تخت جمشید پایتخت اولین امپراتوری جهانی یعنی هخامنشیان در ایران است .کار ساخت پارسه در زمان داریوش بزرگ ( ۵۲۰ ق.م) آغاز شد و به وسیله دیگر شاهان هخامنشی کامل شد .
از مهمترین قسمت ها ی تخت جمشید دروازه ملل ، کاخ آپادانا ، کاخ صد ستون ، کاخ تچر ، کاخ هدیش و خزانه است .تخت جمشید با تمام زیبایی هایش در سال ۳۲۱ ق.م توسط اسکندر مقدونی به آتش کشیده شد و اموال آن به تاراج رفت .این اثر بی نظیر امروزه
د رفهرست آثار جهانی قرار دارد .
پاسارگاد
پاسارگاد در ۷۰ کیلومتری جاده شیراز به اصفهان در دشت مرغاب قرار دارد .پاسارگاد نخستین پایتخت امپراتوری هخامنشی بود .این شهر توسط کوروش کبیر ساخته شد و تا اواخر حکومت هخامنشیان تاج گذاری پادشاهان این سلسله در این شهر انجام می شد.از مهمترین آثا رپاسارگاد مقبره کوروش ، کاخ ها و زندان سلیمان است این اثر ازبناهای ثبت شده در فهرست میراث جهانی به شمار می آید.
نقش رستم
مجموعه نقش رستم در ۵/۲کیلومتری تخت جمشید واقع شده و شامل آرامگاه‌های پادشاهی هخامنشی(خشایارشا، داریوش اول، داریوش دوم و اردشیراول)(سده ۵ق.م) و نقش برجسته های دوره ساسانی (سده۶م) است. بنای مذهبی کعبه زرتشت کهاحتمالاً آتشکده دوره هخامنشی می باشد نیز در این محوطه وجود دارد.
نقش برجسته بهرام
این اثر در ۹کیلومتری نورآباد فارس قرار دارد. در این نقش، بهرام دوم(سده ۵ میلادی) در وسط و بزرگان ساسانی در اطراف او ایستاده اند. این نقش برجسته ۸۵/۳ متر طول و ۸/۲ متر ارتفاع دارد.
قلعه اژدها پیکر
این قلعه روی یک سطح مرتفع در غرب شهر شیراز قرار گرفته است و طول و عرض آن به تر تیب ۷۰۰ متر و ۱۷۰ متر است .قلعه از سه بخش دیوار سنگی , حاطی , قلعه بالایی و میانی تشکیل شده است و قدمت آن با توجه به یافته های موجود به دوره پیش از اسلام میرسد. قلعه تا یک قرن پیش مسکونی بوده است و در زمان سلطنت رضا شاه بمباران شد.
آبشار مارگون
آبشار مارگون در سپیدان فارس قرار دارد و حاصل آب رودخانه کمهر و حوزه آبخیز آن است که ازمیان صخره ها سرریز می شود.
هم آمیزی درختان جنگلی با ناحیه کوهستانی و رودخانه ای، زیبایی چشم اندازهای طبیعی آبشار مارگون را بیشتر کرده است.